أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
569
آثار الباقيه ( فارسى )
طريقه تسطيح و بحث از تسطيح مخروطى كه اسطرلاب اين گونه تسطيح شده روش من در اين كتاب بدانگونه بود كه خوانندى بهرهجو در اين علم را ناخوش و ناپسند نبود زيرا هر باب را تا آنجا كه امكان داشت تكميل نموده و هرگاه از كتابى مطلبى نقل كردم آنچه كه لازم بود بطور اشباع در اينجا نقل كردم و ديگر خواننده را حواله به آن كتاب ندادم و حق اين باب آنست كه فصلى در چگونگى تصوير منازل قمر و صور ديگر كواكب بر سطح مستوى بر آن بيفزايم . چونكه هرگاه شخص بداند كه در هر زمان چه طلوع كرده مىداند كه موضع فلك بروج چگونه است و با اشارتها كه به اين مطالب كردهايم خواهد مثل آنكه به چشم به بيند آن اشياء طالع را ديده و بدانها اشاره و ايما كند ولى هركس كه نياز بدانستن آن مسائل از پيش گفته دارد نخواهد توانست اوضاع فلك البروج را بداند كه در چه حال است . در تصوير منازل ماه و كواكبى ديگر كه صورتهاى چهل و هشتگانه آن را فرا گرفته و تصوير شهرها و كشورها منافع بسيارى است كه براى اهل علم در هر مرتبه باشند سودمند خواهد بود و چون گذشتگان را در اين باب رائى نديدم گه نقل كنم ناچار آنچه بخاطرم ميگذرد براى شما نقل مىكنم و بدين سبب اگر خطايى مرتكب شوم از دانشمندان پوزش مىطلبم گوييم : تسطيح دوائر عظام و صغار و نقاطى كه در كره باشد بدين طريق امكان خواهد يافت كه يكى از دو قطب دوائر را براى مخروطهايى كه مولّدات آنها بر قطب مىگذرد رأس قرار مىدهيم و چون مولدات اين مخروطات بر صفحه تصوير واقع شود اگر مقصود تسطيح دايره باشد فصول مشتركه بين اين سطح و مولدهاى مخروطات تسطيح دايره است و چنان كه تسطيح نقطهء مطلوب باشد فصول مشتركه بين اين سطح و خط و اصل بين قطب و نقطه مفروض تسطيح نقطه مىباشد سازمان اسطرلاب بر روى اين قاعده است در اسطرلاب شمالى قطب جنوبى را